Muzeum Kolei Wąskotorowej Gryfice

W Gryficach, tuż przy peronach dawnego dworca kolejowego, rozciąga się plenerowa wystawa zachodniopomorskich kolei dojazdowych – jeden z nielicznych w Polsce skansenów poświęconych wąskotorówkom. To miejsce, gdzie czas jakby się zatrzymał, a kilkanaście zabytkowych parowozów i dziesiątki wagonów przypominają o epoce, gdy gęsta sieć kolei wąskotorowych pokrywała całe Pomorze Zachodnie. Wystawa stanowi dziś część Muzeum Narodowego w Szczecinie i chroni to, co pozostało z taboru obsługującego niegdyś niemal 600 kilometrów linii.

Historia skansenu – od zapomnianych parowozów do muzeum

Wszystko zaczęło się pod koniec lat 70., gdy z eksploatacji w Pomorskich Kolejach Dojazdowych wycofywano kolejne parowozy. Zamiast trafić na złom, cztery z nich wraz z wagonem towarowym z 1899 roku ustawiono obok dworca w Gryficach. To właśnie te maszyny dały początek skansenowi, który oficjalnie otwarto 8 września 1978 roku w Dniu Kolejarza. Miejsce powstało dzięki współpracy Pomorskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych, władz miasta i gminy oraz miejscowej społeczności.

Przez piętnaście lat ekspozycja rozrastała się, choć jej status prawny pozostawał niejasny – teoretycznie była własnością PKP, praktycznie Muzeum Kolejnictwa w Warszawie. W 2009 roku pojawiło się zagrożenie – nowy zarządca rozpoczął wywożenie eksponatów, w tym dwóch parowozów. Na szczęście w 2010 roku zawarto porozumienie i od lipca tego roku skansen przejęło Województwo Zachodniopomorskie, włączając go w struktury Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Wagon towarowy z 1899 roku, który dał początek kolekcji, to jeden z najstarszych zachowanych eksponatów kolei wąskotorowej w Polsce.

Co można zobaczyć na wystawie

Ekspozycja rozciąga się na powierzchni 5,5 tysiąca metrów kwadratowych przy ulicy Błonie. Główną atrakcją są parowozy – kilkanaście maszyn o rozstawie szyn 1000 mm, które kiedyś ciągnęły składy przez zachodniopomorskie wsie i miasteczka. Obok nich stoją wagony motorowe oraz kilkadziesiąt wagonów pasażerskich, towarowych i specjalistycznych.

To właściwie wszystko, co udało się uratować z ogromnej sieci kolei dojazdowych. Oprócz taboru można obejrzeć urządzenia do obrządzania i naprawy wagonów, obrotnicę, elementy sygnalizacji kolejowej i inne techniczne detale, które pokazują, jak funkcjonowała cała infrastruktura kolei wąskotorowej. Każdy eksponat ma swoją historię – wiele z nich pracowało na liniach z Gryfic, Białogardu czy Dobrej Nowogardzkiej.

Wewnątrz pawilonu znajdowała się wystawa modeli kolejowych oraz fotografii dokumentujących historię kolei wąskotorowej i normalnotorowej na Pomorzu Zachodnim – zarówno z okresu niemieckiego przed 1945 rokiem, jak i z czasów polskich. To cenna dokumentacja rozwoju transportu w regionie.

Kolej wąskotorowa w Gryficach – kawałek historii Pomorza

Historia nadmorskiej wąskotorówki rozpoczęła się w 1896 roku, gdy pierwszy pociąg wyruszył z Gryfic do Niechorza. Początkowo pociągi jeździły po torach o rozstawie 750 mm, ale w 1912 roku poszerzono je do 1000 mm, co znacznie ułatwiło transport towarowy. W szczytowym okresie rozwoju, na początku XX wieku, kolej dynamicznie rozwijała się i przyczyniała do rozwoju gospodarczego całego regionu.

Po wojnie transport kolejowy stał się mało rentowny. Zdominowany przez samochody, stopniowo upadał. Linie zamykano, tabor trafiał na złom lub do magazynów. Dlatego tym cenniejsza jest gryficka kolekcja – to praktycznie ostatni materialny ślad po rozległej sieci, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu tętniła życiem.

Nadmorska Kolej Wąskotorowa to jedna z zaledwie trzech czynnych wąskotorówek w Polsce poruszających się po torach o rozstawie 1000 mm.

Muzeum kolei wąskotorowej w Gryficach – dla kogo?

Miejsce przyciąga przede wszystkim pasjonatów kolei i techniki. Dla nich widok kilkunastu zabytkowych parowozów to autentyczna gratka. Ale nie tylko – rodziny z dziećmi również chętnie odwiedzają skansen. Dzieciaki mogą z bliska zobaczyć prawdziwe parowozy, zajrzeć do wagonów, poczuć atmosferę dawnej kolei.

Warto też wiedzieć, że muzeum organizuje oprowadzanie grup z przewodnikiem – również w języku angielskim, po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. To dobra opcja dla tych, którzy chcą poznać szczegóły techniczne i historyczne poszczególnych eksponatów.

Przejazd zabytkową kolejką – dodatkowa atrakcja

Dla tych, którzy nie chcą tylko patrzeć, ale także poczuć, jak to było jeździć wąskotorówką, jest dodatkowa opcja. W Gryficach można wsiąść do autentycznego, odrestaurowanego składu Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej i przejechać trasę do Pogorzelicy. Pełna trasa wiedzie przez Popiele, Rybokarty, Niedźwiedziska, Modlimowo, Paprotno, Karnice, Dreżewo, Trzęsacz, Rewal, Śliwin i Niechorze. Dostępny jest też krótszy odcinek Trzęsacz-Pogorzelica.

To nie jest jakaś atrapa czy stylizacja – to prawdziwa kolejka, która nadal funkcjonuje i przewozi turystów. Rewitalizacja linii, przeprowadzona po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, pozwoliła odnowić 9,5 km trasy, wyremontować stare wagony (wyposażono je nawet w ogrzewanie i nowoczesne toalety) oraz odrestaurować zabytkowe budynki dworcowe.

Pierwsza linia wąskotorowa z Gryfic do Niechorza została uruchomiona w 1896 roku – w 2026 roku mija 130 lat od tego wydarzenia.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia, ceny biletów, dojazd

Wystawa Zachodniopomorskich Kolei Dojazdowych znajduje się przy ulicy Błonie 2 w Gryficach, tuż obok dworca kolejowego. Dojazd jest prosty – zarówno samochodem (Gryfice leżą przy drodze krajowej nr 102), jak i pociągiem. Z dworca do muzeum to dosłownie kilka kroków.

Muzeum oferuje różne rodzaje biletów: normalne, ulgowe, rodzinne oraz z przewodnikiem. Istotna informacja dla oszczędnych – w niedziele wstęp jest bezpłatny. To dobra okazja, żeby odwiedzić skansen bez wydawania złotówki.

Na zwiedzanie samej wystawy warto przeznaczyć od godziny do dwóch, w zależności od stopnia zainteresowania tematyką kolejową. Jeśli ktoś planuje dodatkowo przejazd zabytkową kolejką do nadmorskich miejscowości, powinien zarezerwować pół dnia lub cały dzień.

Szczegółowe informacje o przejazdach Nadmorską Koleją Wąskotorową, rozkład jazdy i cennik dostępne są na stronie www.kolej.rewal.pl lub pod numerem telefonu 91 384 22 35. Oprowadzanie grup z przewodnikiem można ustalić telefonicznie pod numerem 22 620 04 80, wewnętrzny 106.

Gryfice to nie tylko muzeum kolei – w okolicy warto odwiedzić także nadmorskie kurorty, do których prowadzi właśnie ta zabytkowa wąskotorówka. Połączenie zwiedzania skansenu z przejażdżką do Rewala czy Niechorza to świetny pomysł na jednodniową wycieczkę po zachodniopomorskim wybrzeżu.